Milli Uyanış

2010-10-26 19:40:00

ÜNİTE-2

MİLLİ UYANIŞ


 

Konu Başlığı:

GELDİKLERİ GİBİ GİDERLER

(Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasından M.Kemal’in Samsun’a çıkışına kadar meydana gelen olaylar  hakkında)

KAZANIM                            

*Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması  ve uygulanması karşısında Osmanlı yönetiminin,M.Kemal’in ve halkın tutumunu değerlendirir.

*Kuvayi Milliye ruhunun oluşumunu ,milli cemiyetleri ve milli varlığa düşman cemiyetlerin faaliyetlerini analiz eder.

 

Verilen bilgiler

        

I.Dünya Savaşı’nda başlangıçta ittifak devletlerinin üstünlüğü varken çok taze bir güç olan ABD’nin savaşa girişi, savaşın gidişatını İtilaf devletlerinin lehine çevirdi.

      Osmanlı Devleti savaşın başlarında pek yenilgi almamasına karşın savaşların uzamasıyla insan ve malzeme yetersizliği nedeniyle zor durumda kaldı.Bir diğer müttefik Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle birlikte Osmanlının  Avusturya Macaristan ile bağlantısı kesildi.Bu kötü gidişat sebebiyle dönemin hükümeti İttihat ve Terakki  Partisi hükümetten çekildi.Savaş itilaf devletlerinin lehine sonuçlandı

Wilson İlkeleri(8 Ocak 1918):ABD başkanı Woodrow Wilson ,I.Dünya Savaşı sonrasında yapılacak barışın esaslarını yayınladığı on dört ilke ile açıklamıştır., İtilaf devletleri de ABD’yi yanlarında tutmak istediklerinden dolayı bu ilkeleri kabul ettiklerini bildirmişlerdir.

  **Özetle ulusların kendi kaderlerini kendilerinin tayin etmesi gerektiğini devletlerarası anlaşmazlıkların  çözülmesi için Milletler Cemiyeti’nin kurulmasını gerektiğini öngörmüştür.

**Barış konferansında barış şartları düzenlenirken Wilson ilkelerine çok az önem verilecektir

 

 

 

Ateşkes(Mütareke):Barış imzalanıncaya kadar silahların terki anlamına gelir, savaş durumuna geçici olarak son veren anlaşmadır.Kesin

 

durum barış anlaşmasının imzalanması ve hükümetler tarafından onaylanması ile belli olur ve anlaşma maddeleri yürürlüğe girer.Ancak İtilaf Devletleri barış anlaşması imzalanmasını beklemeden ateşkesten hemen sonra Anadolu’yu işgale başlayacaklardır..

-Mondros Ateşkes Antlaşması                         (30 Ekim 1918)

     İttihat ve Terakki’nin hükümetten çekilmesinden sonra yeni kurulan hükümet çaresizlik içinde antlaşmayı kabul etmek zorunda kaldı.

            30 Ekim 1918’de Limni Adası’nın Mondros Limanı’nda bir İngiliz savaş gemisinde İtilaf Devletleri adına İngiltere ile Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmıştır. Osmanlı Devleti’ni Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Paşa, İtilaf Devletleri adına İngiltere’yi Akdeniz filosu komutanı Amiral Calthorpe temsil etmiştir

25 Maddeden Oluşan Ateşkesin  Önemli Maddeleri:

*Boğazlar İtilaf Devletleri’nin işgaline girecek.

*Osmanlı ordusu terhis edilecek.

*Osmanlı donanması İtilaf Devletleri’nin gözetiminde olacak.

*Osmanlı’nın haberleşme araç-gereçleri İtilaf Devletleri’nin denetimine bırakılacak.

*Toros Tünelleri İtilaf Devletleri tarafından işgal edilecek.

*İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit edecek bir durumun doğması halinde herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek(işgallere olanak sağlayan 7.madde).

*Doğu Anadolu’daki 6 ilde (Sivas, Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır ve Harput) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illerin herhangi bir kısmını işgal edebilecek (24. madde, Doğu Anadolu’da Ermeni devleti kurma amaçlarının göstergesi).

Antlaşmanın Sonuçları:

*Ateşkes koşulları kayıtsız şartsız teslimiyeti öngörüyordu ( Bu da Osmanlı Devleti’nin fiilen sona erdiğini gösterir.).

*Ateşkes imzalandıktan sonra ilk işgaller başlamıştır:

-İstanbul’un İşgali(13 Kasım 1918)

Ateşkesin ardından 13 Kasım  1918 tarihinde İtilaf devletleri asker çıkardı.M.Kemal işgal karşısında yaverine dönerek Geldikleri Gibi Giderler demiştir.M.Kemal İstanbul’da kaldığı süre içinde padişah ve politikacılarla görüşmüş  fakat hiçbir sonuç alamamıştır.M.Kemal siyasi açıdan yapacak bir şeyin olmadığını ülkenin İstanbul’dan kurtarılamayacağını Anadolu’ya geçip milli mücadeleyi başlatmaktan başka bir çarenin olmadığını anlamıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra işgal edilen diğer yerler                         

-İngilizler à Musul, Urfa, Antep, Maraş, Merzifon, Batum

-Fransızlar à Adana, Dörtyol, Mersin, Toros tünelleri, Afyon

-İtalyanlar à Antalya, Konya, Fethiye, Bodrum, Marmaris, Burdur

-İtilaf Devletleri Donanmaları à Boğazlar

*Antlaşmanın uygulamasında ortaya çıkan sorunlardan dolayı Ahmet İzzet Paşa hükümeti istifa edecektir.

-Paris Barış Konferansı ( 18 Ocak 1919) Toplanma Nedeni: İtilaf Devletleri, kaybeden devletlerle yapacakları antlaşmaların koşullarını saptamak üzere Paris’te bir toplantı yapmaya karar verdiler.

    Konferansa hakim olan devletler; İngiltere, ABD, Fransa, Japonya ve İtalya’dır. 

Amaçları:

*Avrupa’nın sınırlarını yeniden gözden geçirmek

*Osmanlı topraklarının nasıl paylaşılacağına karar vermek

*Batı Anadolu ve Ege’yi İtalya’ya değil,  daha güçsüz olan Yunanistan’a vermek

*İtilaf Devletleri’nin İttifak Devleri ile yapacakları kesin barış antlaşmalarının şartlarını görüşmek

 Sonuçları:

*Sömürgeciliğin yerini ilk  kez “manda” fikri aldı.

*Osmanlı Devleti dışındaki devletlerle yapılacak barış antlaşmalarının şartları belirlendi.

*Milletler Cemiyeti ( Cemiyet-i Akvam ) kuruldu.

*Ermeni sorunu ilk kez uluslar arası bir konferansta görüşüldü.

   Konferansta, görüşmelerden sonra barış şartları belirlenmiş ve yenilen devletlerle şu antlaşmalar yapılmıştır:

 

Almanya à Versay Antlaşması ( 28 Haziran 1918 )

Avusturya à Saint German Ant. ( 10 Eylül 1919 )

Bulgaristan à Nöyyi Ant. ( 27 Kasım 1919 )

Macaristan àTriannan Ant.( 4 Haziran1920 )

Osmanlı Devleti à Sevr Ant.

( 10 Ağustos 1920 )

İzmir’in İşgali (15 Mayıs 1919 )

*Paris Barış Konferansı’nda alınan bir karar gereğince daha önce İtalya’ya vaad edilen Batı Anadolu toprakları ,İngiltere’nin burada güçlü bir İtalya istememesinden dolayı daha zayıf olan Yunanlılara verilecekti.Bunun üzerine Yunanlılar 15 Mayıs 1919 da İzmir’i işgal etti.

CEMİYETLER

ZARARLI CEMİYETLER

A. Azınlıklar Tarafından Kurulan Zararlı Cemiyetler

Mavri Mira Cemiyeti:

*İstanbul Fener-Rum Patrikhanesine bağlı olarak kurulmuştur.Amacı, Bizans İmparatorluğunu yeniden canlandırmaktır ( Megali İdea ).Çeteler kurarak Yunan hükümeti lehine Propaganda faaliyetlerinde bulunmuştur.

Pontus Rum Cemiyeti:

*Fener Rum Patrikhanesine bağlı olarak çalışmıştır.Batum’dan Sinop’a kadar olan Karadeniz kıyılarında bir Rum devleti kurmayı amaçlamıştır.

Hınçak- Taşnak Cemiyeti:

*Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni Devleti kurmayı amaçlamıştır.Faaliyet gösterdiği bölgede silahlı çeteler kurarak yurdun güvenliğini bozmaya çalışmıştır.

*Etnik-i Eterya Cemiyeti:

Rumların kurduğu cemiyettir.Yunanistan’ın bağımsızlığına kavuşmasını sağlamıştır.Türkleri en çok uğraştıran cemiyettir.

B.Bazı Türk ve Müslümanların Kurdukları Zararlı Cemiyetler

Kürt Teali Cemiyeti:

1919’da İstanbul’da kurulan bu cemiyetin amacı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da sınırları tam olarak saptanmamış  İngiliz mandası altında ayrı bir devlet kurmaktı.

Hürriyet ve İtilaf Cemiyeti:

1911 yılında İttihat ve Terakki Cemiyetine karşı kuruldu.Anadolu halkını Milli Mücadele’ye karşı kışkırtan bir cemiyettir

İngiliz Muhipler Cemiyeti:

İstanbul’da 1919 yılında halifenin etrafında bütünleşerek bir İngiliz mandası sağlamak amacıyla kurulmuşlardır.

İslam Teali Cemiyeti:

İstanbul medreselerinin bazı müderrisleri tarafından kuruldu.İngilizlerin desteğini alan bu cemiyet Saltanat ve Hilafeti koruyucu bir yol izledi.Anadolu’da başlayacak milli harekete cephe aldı. Halkın dini duygularını kullanarak amacına ulaşmaya çalıştı

Sulh ve Selameti Osmaniye Cemiyeti:

Vatanın kurtuluşunun padişah ve halifenin emirlerine bağlı kalmakla mümkün olabileceğini savunmuştur.

 

YARARLI CEMİYETLER

Anadolu Kadınları Müdafa-i Vatan Cemiyeti

1919 yılında Sivas’ta kurulan bu cemiyet  memeleketin bağımsızlık ve bütünlüğünü savunmak ve Anadolu’nun birliği için çalışmak gayesiyle mitingler düzenledi.

Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti:

1918 yılında Mondros Ateşkesi’nden sonra kurulan ilk cemiyetlerdendir.Trakya’nın Yunanistan’a verilmesi tehlikesi karşısında kurulmuştur.

İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti:

1918 yılında kurulmuş olan bu cemiyet ,İzmir’in düşman işgaline girmesini engellemeyi amaçlamıştır.

Kuva-yı Milliye hareketinin oluşmasında  etkili olmuştur. Kuva-yı Milliye birliklerine silah ve cephane sağlamıştır.İzmir’in işgali üzerine Reddi İlhak adını almış ancak etkinliğini kaybetmiştir

Vilayet-i Şarkıye Müdafa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti

Aralık 1918 de İstanbul’da kuruldu.Çıkardıkları Fransızca La Pays(Vatan) ve Türkçe Hadisat gazeteleri ile  doğu illerimizin Türk yurdunun ayrılmaz bir parçası olduğunu savunmuştur.

Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti:

Şubat 1919 ‘daTrabzon ve çevresini Rum ve Ermenilere karşı korumak için Trabzon’da kurulmuştur.

Erzurum Kongresi’nin toplanmasına katkıda bulunmuştur.

Kilikyalılar Cemiyeti:

Aralık1918’de Fransız ve Ermenilerin Adana ve çevresine yönelik emellerine tepki olarak, o emelleri engellemek için İstanbul’da kurulmuştur.Daha sonra merkezini Adana’ya nakletti.

 

 

 

Milli Kongre Cemiyeti:

Kasım 1918’de İstanbul’da 70 kadar cemiyetten ikişer temsilcinin katılması ile cemiyetler üstü bir teşkilat olarak kuruldu.Amacı dünyada Türkler hakkında yapılan haksız ve yalan probagandalara yayın yoluyla cevap vermekti.

Milli Cemiyetlerin Özellikleri

*Milli cemiyetler faaliyet gösterdikleri bölgeleri kurtarma amacında idiler.

*İşgalcileri yurttan tamamen temizlemek için yeterli değildi.

*Bulundukları bölgelerin düşman işgaline uğramasını engellemişlerdir.

*Tüm bu cemiyetler  Sivas Kongresi’nde ulusal bütünlüğün sağlanması amacıyla birleştirilmiş, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adını almıştır

 

 Kuva-yı Milliye

  Mondros Ateskes Antlaşması’nın imzalanmasından sonra başlayan düşman işgaline karşı ,İstanbul hükümetinin sessiz kalması üzerine ,halkın vatanını korumak üzere işgalci güçlere başlattığı silahlı direniş hareketine verilen addır.Osmanlı Devleti’ne bağlı olmayan bu kuvvetler Türk milletine dayanan ve onun adına faaliyet gösteren bir direniş hareketidir.

Kuva-i Milliye’nin Özellikleri
-Bölgesel amaçlıdır. Kendi bölgelerini korumak amacıyla kurulmuştur.
-Disiplinli ve düzenli birlikler değillerdir.
-İşgallere karşı vatanı korumak amacıyla kurulan birliklerdir. Milliyetçilik duygusu hâkimdir.
-Askerlik bilgi ve teknik bakımından eksik birliklerdir.
-Belli bir merkeze bağlı değildirler.
-Düzenli ordunun temelini oluşturmuşlardır.
-Düzenli ordu kuruluncaya kadar düşmanı oyalamışlar, TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaları başarıyla bastırmışlardır.

Kuva-i Milliye'de İlk Silahlı Direniş Olayı
Kuvayimilliye'nin işgallere karşı ilk direnişi 19 Aralık 1918 tarihinde Hatay-Dörtyol'da Fransızlara karşı olmuştur. İkinci direniş ise İzmir'in işgalinden sonra Batı Anadolu'da Yunanlılara karşı olmuştur. Düzenli ordunun kurulmasıyla birlikte Kuvayi milliye kaldırılmıştır.


Kuva-i Milliye’nin kaldırılma nedenleri
-Belli bir otoriteye bağlı olmayışları
-Askeri teknik ve bilgi bakımından eksik oluşları
-İhtiyaçlarını karşılamak için halka baskı yapmaları
-Düzenli orduya sahip olan Yunanlılara karşı tam olarak başarı sağlayamamaları.

Kuva-i Milliye'nin sağladığı faydalar ve özellikleri

*Milli Mücadele’nin ilk silahlı direniş gücü olmuşlardır.

*Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra Anadolu’nun işgali üzerine başlayan bölgesel hareketlerdir.

*Kuva-ı Milliye birlikleri arasında ilişki az olup, kendi bölgelerini kurtarmaya çalışmışlardır. Tek bir merkeze bağlı değillerdir.

*Mondros Ateşkes Antlaşması ile terhis edilen askerler de bu harekete katılmışlardır.

*Düşmanın ilerlemesi yavaşlatmıştır. Yunan ordularının Anadolu’da rahatça ilerlemelerini engellemişlerdir. Türk köylerini Rum ve Ermeni çetelerinin saldırılarına karşı korumuşlardır.

*Halka moral vermiş ve ulusal bilincin gelişmesine katkı sağlamıştır.

*Düzenli ordu kuruluncaya kadar halkı korumuştur.

*TBMM'ye karşı başlayan iç ayaklanmaların bastırılmasında çok önemli fayda sağlamıştır.

*Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenmesi için zaman kazandırmıştır.

*Kuva-ı Milliye, düzenli ordular kuruluncaya kadar TBMM'ye zaman kazandırmış ve ülkede TBMM'nin hâkim ve tek güç haline gelmesine ortam hazırlamıştır.

*Kuva-ı Milliye daha sonra kaldırılarak Düzenli Ordu kurulmuştur (8 Ekim 1920).'

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

T.C İNKILAP TARİHİ VE  

                        ATATÜRKÇÜLÜK-8

                                

                                            MEB Yayınları

0
0
0
Yorum Yaz